شنبه ۴ دی ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۱۱
۱۱
درباره واحد پول ملی؛
تومان مغولی، ریال اسپانیولی یا نام ایرانی دريك؟
کد مطلب : 122124
تومان مغولی، ریال اسپانیولی یا نام ایرانی دريك؟
رضا مهریزی
کارشناس ارشد ایرانشناسی

چندی پیش هیات دولت تصویب کرد نام واحد پول ملی از ریال به تومان تغییر کند البته این امر احتیاج به تصویب مجلس دارد در مقاله زیر به این امر می‌پردازیم. پول ملی و قدرت آن علاوه بر آنکه نشان دهنده قدرت اقتصادی و میزان ثروت یک کشور است، از بعدی دیگر نیز اهمیت دارد و آن اینکه نشانگر قدمت فرهنگ و میزان اعتبار تاریخی اندیشه آن جامعه است.

ضرب اولین سکه در تاریخ ایران به دوره هخامنشیان بر می‌گردد. "دریک " که با پشتوانه طلا ضرب می‌شد اولین واحد پولی ایرانیان بود،”دریک”در سال ۵۱۴ قبل از میلاد از زمان داریوش هخامنشی ضرب شد و معتبرترین پول‌های جهان به شمار می‌رفت. (شبیه نقشی که اکنون دلار آمریکا دارد) دریک را داریک هم گفته‌اند، اما تلفظ درست آن دَریک است. بنابر نظریه ارنست هرتسفلد، دریک از نام داریوش گرفته شده است.

اما بیشتر پژوهشگران و زبانشناسان بر این باور هستند که دریک از واژه ذَریگ یا زریگ در زبان پارسی باستان به معنی زرین (صفت نسبی از ستاک زر) گرفته شده است؛ این سکه که امروز قدمت آن به ۲۵۲۵ سال میرسد، بین ۳۵/۸ تا ۴۲/۸ گرم وزن داشت که در یک روی آن تصویر سرباز کماندار هخامنشی، در حالی که نشسته بود و تیر در چله کمان داشت دیده می‌شد، ولی روی دیگر تصویری نداشت. بعدها نیز نیم دریکی و یک‌چهارم دریکی نیز بر تعداد سکه‌های طلای دوران هخامنشی افزوده شد. از دیگر واحدهای پولی و مسکوکات دوره هخامنشی به جز دریک، به شِکِل یا سیکل، درم و کرشه می‌توان اشاره کرد.

در دوران اشکانی دو نوع سکه رواج داشت: یک نوع مسکوکات نقره چهار درخمی (درهمی) با تعدادی مسکوک مسی بود و نوع دوم سکه‌های یک درخمی نقره و مسکوکاتی از مس. در دوره ساسانیان انواع مختلفی از واحد پولی و سکه رواج داشت که عبارت بودند از: دینار طلا، درهم نقره، دانگ یک ششم درهم و پشیز که شکه مسی بود. و این سکه‌ها در مناطق مختلف کشور با مجوز دولت مرکزی ضرب می‌شدند.

در دوران پس از اسلام نیز تا زمانی که ایران بخشی از خلافت اسلامی بود پول رسمی کشور همان پول رسمی خلافت، یعنی درهم و دینار، بود. اما پس از چندین سده و ظهور حکومتهای نیمه مستقل یا مستقل ایرانی، هر کدام واحد پول خاص خود را رواج دادند مثلا در دوره سامانی "شاهی" و در دوره غزنوی " صنار " (صد دینار) یا "محمودی " و در دوره مغولان " تومان " که برابر با ده هزار دینار بود پول رسمی کشور بود. (تومان، واژه‌ای از زبان مغولی است به معنی ده هزار است؛ در تقسیمات لشگری به ده هزار سرباز، تومان گفته و فرمانده آن را امیر تومان می‌نامیدند)

در دوران صفویه سکه‌های مختلف طلا و نقره و مس رواج داشت. سکه‌های زمان شاه عباس " عباسی " نامیده می‌شد. این سکه‌ها نخست از جنس نقره بود. هر پنجاه عباسی را یک تومان می‌گفتند، که ده هزار دینار قیمت داشت. در این دوره سکه طلا وجود نداشت. فقط سکه‌های طلایی را که شاه هنگام جلوس و هنگام نوروز ضرب می‌کرد و البته میان مردم رواج نداشت را شرافی یا اشرافی می‌گفتند. در زمان نادر شاه " نادری " واحد پول ملی ایران شد که ارزش آن ده شاهی بود.

در عصر قاجار واحد اصلی پول " تومان طلا، "قران نقره " و شاهی مسی بود. تومان طلا برای نخستین بار در زمان فتحعلی شاه ضرب شد که وزنش معادل یک مثقال و یک ششم مثقال طلا بود که در زمان ناصرالدین شاه وزن آن کاهش یافت و ارزش آن برابر ده قران نقره شد. در زمان فتحعلیشاه سکه جدید نقره‌ای با نام قران رایج شد که معادل یک دهم تومان و پنج عباسی یا بیست شاهی بود. در این زمان شاهی سکه‌ای مسی بود.

این روال کم و بیش تا پایان دوره قاجار ادامه یافت و تنها اتفاق مهم در این دوره تاسیس ضراب خانه به سبک جدید در ۱۲۹۴ که مصادف با سی امین سال سلطنت ناصرالدین شاه، بود که در آن قران جدیدی با عیار نود درصد ضرب شد که با فرانک برابر بود. در اوایل دوره پهلوی و بعد از تاسیس بانک ملی ایران واحد پولی ایران به ریال تبدیل شد. ریال واحد پول ایران است که به ۱۰۰ دینار تقسیم می‌شود اما، چون ریال واحد بسیار کم ارزشی است، تقسیمات آن در حسابداری به کار نمی‌رود. همچنین حدوداً از سال ۱۳۱۱ هجری شمسی واحد غیر رسمی تومان (۱۰ ریال) مکرراً برای شمارش پول ایران بکار می‌رود. قیمت‌هایی که معمولاً با واحد تومان ثبت می‌شوند، گاهی ۱٬۰۰۰ یا ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان (۱۰٬۰۰۰ یا ۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال) معنی می‌دهند.

ریال از کملهٔ اسپانیایی و پرتقالی "real " وارد فارسی شده‌است که هم به معنی”شاهی” است، هم نام سکهٔ نقره رایج در آن دو کشور و در سرزمینهای وابسته به آن بود. این واژه از کلمه لاتینی”رگالیس”(regalis) به معنی شاهنشاهی می‌آید که صفتی است از اسم”رکس”(rex) به معنی شاه. کلمه انگلیسی”رویال”(royal) همریشه با "real " اسپانیایی و پرتغالی است.

سکه نقره با نام ریال در اسپانیا از سالِ ۱۴۹۷ تا ۱۸۷۰ میلادی ضرب می‌شد. ریال همچنین واحدِ پولِ بسیاری از مستعمره‌های اسپانیا بود، مثلاً برزیل تا سالِ ۱۹۹۴ واحدِ پولش ریال بود یا به تلفظِ محلی رییِل. در سال بعد یعنی۲۷ اسفند ۱۳۰۸ در زمان رضاشاه، طبق قانون تعیین واحد و مقیاسِ پولِ قانونیِ ایران، ریال به جای قران با وزن خالص ۳۶۶۱۱۹۱/۰ گرمْ طلا انتخاب شد. ریال از واژه اسپانیایی و پرتغالی Real که به معنی شاهی یا سلطنتی است و معادل انگلیسی آن Royal (شاهنشاهی) است، وارد زبان فارسی و حتی برخی کشورهای عربی به عنوان پول رایج کشور شده است.

به هر روی اکنون که دیگر سالیانی است که حکومت شاهنشاهی در کشور ما سرنگون شده دیگر جایی برای واژه ریال که معنای شاهی می‌دهد نیست. به ویژه آنکه به جای رژیم سلطنتی، جمهوری اسلامی برقرار شده که یکی از مهمترین شعارهای آن " نه شرقی و نه غربی " است پس کاملا بجاست اگر به جای واژه غربی ریال و واژه شرقی تومان، نامی زیبا و ایرانی برای واحد پول ملی انتخاب نماییم.

به ویژه آنکه شاید بتوان گفت پس از سقوط هخامنشیان تاکنون هیچ گاه نامی ایرانی به تنهایی آذین بخش مسکوکات و پول ایرانی نبوده است و این حقیقتا فترتی و خجلتی بیش از دو هزار ساله است که بر فرهنگ ایرانی عارض شده است و واقعا اکنون که سخن از حذف صفرهایی از پول ملی و ایجاد تغییر در مسکوکات و اسکناس هاست، بهترین فرصت و فرجه برای جبران ما فات است که نباید هدر رود و ضایع گردد تا در آینده مقرون حسرت و شرمندگی گردیم و حقیقتا چه نامی زیبا‌تر و زیبنده‌تر از "دریک " که یادآور روزگار آقایی و سروری ملت ایران بر جهانیان است و اگر کهن‌ترین واحدهای پول در جهان نباشد، بی شک یکی از کهنترین آنهاست. (دریک همانطور که دیدیم طبق نظر اکثر زبان شناسان معنای زرین و طلایی را می‌دهد و ربطی به نام کسی ندارد) قطعا دولت و ملت ایران با اینکار تاریخی و بزرگ، قدمت و قدرت فرهنگ و تاریخ و اندیشه ایرانی را به رخ جهانیان می‌کشند و قطعا این کاری خواهد بود که آیندگان ما را به خاطر انجام آن خواهند ستود.

۲۷
داغ کنید

مرجع :روزنامه كارون
 
 
محمدرضا
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۱:۱۸:۵۸
لازم نکرده .فرقش چیه هخامنشی رو شمام میخوای بزرگ کنی .همه اش عقده گذشته .یعنی چی اصلا (346368)
 
هاها
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۱:۲۸:۴۰
اسمش رو هر چی بذاری دو زار نمی ارزه (346369)
 
عسگر میرزایی
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۲:۳۳:۳۳
تومان کلمه ترکی است نه مغولی شایسته است بدون مطالعه ننویسید ویا حداقل از صاحبنظران پرسش کنید چرا اصرار دارید کلمات ترکی را اگر از فارسی حذف کنید قابل تکلم نیست مغولی جلوه دهید (346371)
 
وحید
Romania
۱۳۹۵-۱۰-۰۵ ۰۵:۴۱:۳۵
هر یه میلیون تومان رو یه پاپاسی حساب کنیم. هر پاپاسی هم 100 چوق باشه. اونوقت من ماهی یه پاپاسی و 20 چوق میگیرم. (346391)
 
امید
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۳:۰۶:۳۶
سلام ودرود پیشنهاد بسیار خوبی می باشد اسم باید داری هویت ونشانگر جغرافیای آن محل باشد خصوصا پول ملی یک کشور همانند ایران با یک تمدن بسیار کهن زندباد ایران (346373)
 
علیرضا
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۵:۱۲:۵۲
با واحد پول(دریک) موافقم (346374)
 
بصیر
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۶:۲۶:۲۱
من که پیشنهاد می کنم واحد پولمونو به "دلار" تغییر بدیم شاید اثر روانیش باعث پیشرفت بشه :) (346376)
 
د
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۵ ۰۲:۴۴:۴۰
پیشرفت شایسته انسان های بزرگ است نه کسی که خودکم بینی دارد و خودشون رو به کشور های دیگه میچسبونن (346388)
 
ایرانیان
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۸:۱۹:۰۳
"تومان از وام‌واژه های زبان مغولی به معنای ده هزار است. در بخش‌بندی‌های لشکری به ده هزار سرباز، تومان گفته و فرمانده آن را امیرتومان می‌نامیدند.این واژه از دوران مغول سدهٔ ۷ در سرزمین ایران متداول گردید."
"ریال (به اسپانیایی:real) واحد پول ایران است و به ۱۰۰ دینارتقسیم می‌شود. اما چون ریال واحد بسیار کم‌ارزشی است، تقسیمات آن در حسابداری به‌کار نمی‌رود. همچنین از زمان کنار گذاشتن رسمی تومان در سال ۱۳۰۸ و انتخاب ریال به عنوان واحد پول رسمی کشور، کماکان تومان (برابر با ۱۰ ریال) (346377)
 
موسوی
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۸:۴۶:۱۳
اگر هر هزار تومان را یک دریک در نظر بگیریم خیلی عالی می شه. (346378)
 
کوروش
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۹:۴۰:۱۳
دادا کجای کاری به همه جا و همه چیز فک می کنند الا فرهنگ ایرانی که مایه سرخوردگی ما جوانان هم شده اند (346379)